الاهي بخش اُڄڻسنڌي ٻاراڻي درسي ڪتاب ۾ اضافي وسرڳن جو اڀياس
DOI:
https://doi.org/10.68156/tqj0ep81Keywords:
Additional Aspirates (Izafi Wasrag), Digraphs, Phonetics, Primary Textbook Curriculum, Sindh Textbook Board, Sindhi Phonology, Syllabification (Hijiey)Abstract
In Sindhi linguistics, the classification and instructional presentation of aspirated sounds remain a subject of ongoing debate. While single-letter aspirates (Mufrad Wasrag) such as ک, ڦ, ٿ, and جھ are universally accepted as single phonemic units, primary educational curricula in Sindh continue to treat digraphs—namely مھ, نھ, ڻھ, لھ, and ڙھ—as single "additional aspirates" (Izafi Wasrag). This paper presents a critical analysis of how these digraphs are conceptualized, syllabified, and taught in the standard primary textbook (Sindhi Barano Kitab, Class Prep/1st). By synthesizing early descriptive frameworks (Advani, Kalich Beg, Baloch, Allana) with contemporary instrumental and structural phonetic research (Jetley, Jokhio), this study evaluates the validity of treating these sounds as unitary aspirates versus conjunct consonants (Conjunct Consonants / Murakkab Awaaz). Phonetic analysis of primary vocabulary reveals that in natural speech, these digraphs do not function as single aspirates; rather, the initial consonant carries a silent/stop marker (Sākin / Jazam), closing the preceding syllable, while ھ initiates the subsequent syllable with an active vowel (Mutaharrik). Consequently, current textbook syllabification methods (e.g., teaching Mā-ṇhū instead of Māṇ-hū forماڻھو, or Ku-lho instead of Kul-ho forڪ) misrepresent natural speech rhythms and syllabic boundaries. The paper argues that continuing to teach these digraphs as single aspirates creates orthographic (Suratkhati) and phonological confusion for early learners. It recommends that the Sindh Textbook Board align primary instructional materials with modern phonetic consensus by updating syllabification rules and explicitly preserving terminal vocalic diacritics (ڳالھِ, سُمھہُ) to support standardized pronunciation (Ma'yāri uchār).
Downloads
References
آنلائن آڪسفورڊ لرنرس ڊڪشنري
آنلائن برٽينيڪا ڊڪشنري .
آنلائڻ انسائيڪلوپيڊيا آف برٽينيڪا.
ڊاڪٽر الاھي بخش اختر اعوان، ڪشافِ اصطلاحاتِ لسانيات. ص 63، سال 1995ع، مقتدرہ قومي زبان
ڀيرومل مھرچند آڏواڻي، وڏو سنڌي وياڪرڻ، ص 08، سال 1985، انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي، ڄامشورو.
ڊاڪٽر غلام علي الانا، سنڌي صوتيات، ص77، سال 2009ع، سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو، حيدرآباد.
ڊاڪٽر غلام علي الانا، سنڌي صوتيات، ص79، سال 2009ع، سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو، حيدرآباد
ڊاڪٽر الطاف جوکيو، مقالو: وسرڳن جو اڀياس، سنڌي ٻولي جنرل، ص76، سال2008ع، سنڌي ٻوليءَ جو باختيار ادارو، حيدرآباد.
ڊاڪٽر مرليڌر ڪشنچند جيٽلي، سنڌي ڌِوَني_وگيان، اکٽ ڀارتيہ سنڌي ساھتيہ، ص 72، سال2000ع، دھلي.
پروفيسر علي نواز حاجن جتوئي، علم لسان سنڌي زبان، ص62، سال 2018ع، سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو، حيدرآباد.
ڊاڪٽر الطاف جوکيو، مقالو: وسرڳن جو اڀياس، سنڌي ٻولي جنرل، ص77، سال2008ع، سنڌي ٻوليءَ جو باختيار ادارو، حيدرآباد.
ڀيرومل مھرچند آڏواڻي، سنڌي ٻوليءَ جي تاريخ، ص115_116، سال2018ع، سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.
مرزا قليچ بيگ، سنڌي وياڪرڻ، ص203،سال1992ع، سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.
ھدايت پريم
ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ، ھڪ علمي ادبي خط (طالب الموليٰ ڏانھن) سماھي”سنڌ، اونھارو، ص262، سال 1983ع، سنڌ اسٽڊي سينٽر، حيدرآباد.
ڊاڪٽر الطاف جوکيو، مقالو: وسرڳن جو اڀياس، سنڌي ٻولي جنرل، ص79، سال2008ع، سنڌي ٻوليءَ جو باختيار ادارو، حيدرآباد.
ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ، سنڌي صورتخطي ۽ خطاطي، ص15، سال 1992ع، سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو.
ڊاڪٽر مرليڌر جيٽلي، سنڌي ٻوليءَ جون مکيہ خاصيتون، ايڊيٽر: نفيس احمد شيخ، ٽماھي مھراڻ، گولڊن جوبلي نمبر ج: 56( ش: 2۽ 3)ص: 128_132، سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.
ڊاڪٽر مرليڌر ڪشنچند جيٽلي، سنڌي ڌِوَني_وگيان، اکٽ ڀارتيہ سنڌي ساھتيہ، ص 47، سال2000ع، دھلي.
ڊاڪٽر مرليڌر جيٽلي، سنڌي ٻوليءَ جون مکيہ خاصيتون، ايڊيٽر: نفيس احمد شيخ، ٽماھي مھراڻ، گولڊن جوبلي نمبر ج: 56( ش: 2۽ 3)ص: 128_132، سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.
ڊاڪٽر مرليڌر ڪشنچند جيٽلي، سنڌي ڌِوَني_وگيان، اکٽ ڀارتيہ سنڌي ساھتيہ، ص 53، سال2000ع، دھلي.
ڊاڪٽر مرليڌر ڪشنچند جيٽلي، سنڌي ڌِوَني_وگيان، اکٽ ڀارتيہ سنڌي ساھتيہ، ص 81، سال2000ع، دھلي.
ڊاڪٽر الطاف جوکيو، سنڌي صورتخطيءَ ۾ ٻہ اکري وسرڳن جو تحقيقي اڀياس، ص67، 2025ع، سنڌي ٻولي، سنڌو لکت ۽ اصلوڪي ڄاڻ ۽ ورثِ جي ذريعي طور ٻولي (ٻين عالمي سنڌي ٻولي ڪانفرنس جا مقالا) مرتب: اسحاق سميجو، سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو، حيدرآباد.
پروفيسر علي نواز حاجن جتوئي، علم لسان سنڌي زبان، ص71_72 سال 2018ع، سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو، حيدرآباد.
ڊاڪٽر الطاف جوکيو، مقالو: وسرڳن جو اڀياس، سنڌي ٻولي جنرل، ص85، سال2008ع، سنڌي ٻوليءَ جو باختيار ادارو، حيدرآباد.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 الاهي بخش اڄڻ (Author)

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
